Bir Arkeoloji Efsanesinin Vasiyeti ve Sonsuz Bağı

Hollanda doğumlu Prof. Dr. Machteld Johanna Mellink, 1947’de Mersin’in Tarsus ilçesindeki Gözlükule kazılarıyla başlayan Anadolu serüvenine, 1963’te Antalya’nın Elmalı ilçesinde devam etti. Burada yürüttüğü Karataş-Semayük kazıları, onun bölgeyle ömür boyu sürecek bağının temelini attı. Mellink’in keşfettiği Kızılbel ve Karaburun tümülüsleri, “Anadolu’nun en iyi korunmuş boyalı mezar odaları” olarak arkeoloji literatüründeki yerini aldı. Kızılbel Tümülüsü, M.Ö. 525 yılına tarihlenen nadir duvar resimlerini barındırırken, Karaburun Tümülüsü ise M.Ö. 475 yılına ait ve bölgedeki Pers etkisini net bir şekilde yansıtan önemli bir buluntu olarak kabul ediliyor.

Hayatının 40 yılını Elmalı’da geçiren ve “Anadolu arkeolojisinin annesi” olarak anılan Mellink, bölge halkıyla derin ilişkiler kurdu. Abdullah Aytulum ve ailesini “öz ailem” diye nitelendiren arkeolog, Elmalı’ya hastane yaptırılması ve çıkarılan eserlerin sergilenmesi için Elmalı Müzesi’nin kurulması fikri gibi birçok sosyal girişimin de öncüsü oldu. Yaşamının sonlarına doğru ABD’ye dönse de, Mellink’in kalbi hep Elmalı’da attı. Yakınlarına, “öldükten sonra Elmalı’ya gömülmek istediğini” vasiyet etti. 2006’da hayatını kaybetmesinin ardından vasiyeti yerine getirildi ve külleri, en değerli keşiflerinden biri olan Kızılbel Tümülüsü’ne, Sadık Aytulum tarafından serpildi. Sadık Aytulum, “Ben de onun kucağında büyüdüm sayılır. Aile gibi olduk. Şu anda benim kendi annemden hiçbir farkı yok benim için” diyerek duygularını ifade etti.

Ölümünün üzerinden geçen yıllar, Mellink’in mirasını unutturmadı. Elmalı Belediyesi yetkilileri, Hollanda’ya giderek ailesiyle görüştü ve onun adını yaşatmak için çalışmalar başlattı. 2023 yılında, tarihi eserlerin saklandığı deponun bulunduğu caddeye “Prof. Machteld Johanna Mellink” ismi verilmesi kararlaştırıldı. Elmalı Belediyesi Kültür Sanat ve Sosyal İşler Müdürü Durmuş Altan, “Mellink toplam 40 yılını Elmalı’ya veriyor. Bugün arkeoloji müzesine gitsek neredeyse bütün eserler, Mellink’in ortaya çıkardığı eserlerdir” dedi. Mellink’in yeğeni Machteld Pell de teyzesi hakkında yazdığı kitap için bilgi toplamak amacıyla Elmalı’yı ziyaret etti. Altan, Kızılbel Tümülüsü’nün seçilme nedenini ise şöyle açıkladı: “Kızılbel Tümülüsü yerel özellik gösteriyor ve aynı zamanda bir Likya esintisi var. O yüzden burada bile Mellink yerel betimlemeler olan Kızılbel Tümülüsü’ne küllerinin dökülmesini söylüyor.”