Dosya İnceleme Sırası ve 7 Öncelik Kriteri

Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, medya temsilcileriyle bir araya geldiği iftar yemeğinde Mahkeme’nin çalışmalarına ilişkin önemli açıklamalar yaptı. Özkaya, dosyaların incelenme sırasının kamuoyunda sıkça tartışıldığını belirterek, “Adalet odaklı bir yaklaşımla yürüttüğümüz titiz çalışmalarımızı gerçekleştirirken elbette dosyaların bir inceleme sırası var. Mahkememiz norm denetimi kapsamındaki işlerin incelenmesinde, ‘İlk gelen ilk çıkar’ ilkesine göre hareket etmektedir. Tabii burada özellikle mahkemelerden itiraz yoluyla gelen işlerde mümkün olduğu ölçüde 5 ay içinde karar vermeye büyük bir özen gösterilmektedir. Aynı şekilde bireysel başvurular da iç tüzüğümüzün ‘Başvuruların inceleme sırası’ başlıklı maddesi uyarınca, geliş sırasına göre incelenerek karara bağlanmaktadır” dedi. Başkan Özkaya, aciliyet ve önem gibi faktörlerin de değerlendirildiği farklı bir sıralamanın da mevzuat çerçevesinde mümkün olduğunu vurguladı. Bu kapsamda, “Tamamen objektif ölçütlere göre belirlenen bu kriterler doğrultusunda ‘acil’, ‘pilot ve öncü’ ve ‘çekirdek haklar’ gibi toplam 7 kategori oluşturulmuştur” ifadelerini kullandı.

2025’te Rekor Başvuru ve Karar Sayıları

Özkaya, 2025 yılına ait verileri paylaşarak, “2025 yılında AYM’ye 64 bin 321 bireysel başvuru yapıldığını belirterek, “Buna karşılık 71 bin 175 başvuru sonuçlandırıldı. Yani yapılan başvuruları karşılama oranı yüzde 111 olarak gerçekleşti” dedi. Bireysel başvuru sisteminin başlangıcından 2025 sonuna kadar 714 bin 774 başvuru alındığını, bunların %87,2’sinin karara bağlandığını açıkladı. 2025’te verilen 5 bin 268 ihlal kararı olduğunu, bunların hiçbirinin makul süre ihlali olmadığını belirtti. Sistemin başından beri verilen toplam 84 bin 519 ihlal kararının yaklaşık %3,9’luk bir orana denk geldiğini, bunun da AYM’nin bir süper temyiz mercii değil, anayasal ihlallere bakan bir yargı organı olduğunu gösterdiğini ifade etti.

UYAP’tan 6.686 Başvuru ve Yapay Zeka Hedefi

Teknolojik dönüşüme verdikleri önemi vurgulayan Özkaya, “1 Ekim 2025 tarihi itibarıyla bireysel başvuruların elektronik ortamda, UYAP Avukat Portalı üzerinden de yapılabilmesi mümkün hale getirildi. 1 Ekim’den bu yana 6 bin 686 başvuru UYAP Avukat Portalı üzerinden yapıldı. Bu sayı, bahse konu tarihler arasında yapılan toplam başvuruların yaklaşık yüzde 29’una denk gelmektedir” şeklinde konuştu. Özkaya ayrıca, 2026 Eylül’ünden itibaren yapay zekadan yararlanmayı planladıklarını duyurdu. İlk aşamada başvuru formlarının okunması ve kategorize edilmesinde, ikinci aşamada ise dosya ön değerlendirmelerinde yapay zekanın raportörlere destek olacağını, ancak nihai hukuki kararın her zaman insan hakimler tarafından verileceğinin altını çizdi.

İhlal Kararlarının Uygulanması ve Güncel Davalar

İhlal kararlarının uygulanma süreçlerine de değinen Başkan Özkaya, “31 Aralık 2025 itibarıyla AYM tarafından verilen ihlal kararlarının yüzde 99,7’sinin gereğinin yerine getirildiğini” açıkladı. İcra süreci devam eden 83 karar olduğunu, bunların büyük kısmının sürecin doğal akışında ilerlediğini, az bir kısmında ise yorum farklılıklarından kaynaklanan gecikmeler yaşandığını belirtti. Norm denetimi alanında 2025’te 277 başvuru yapıldığını ve 278 dosyanın karara bağlandığını, bunun bugüne kadarki en yüksek sayı olduğunu kaydetti. Yüce Divan sürecinde 12 dosyanın karara bağlandığını ve 2025 sonu itibarıyla derdest dosya kalmadığını ifade etti.

HDP Davası ve Can Atalay Kararlarına İlişkin Görüşler

Özkaya, HDP’nin kapatılması davasına ilişkin, “Teknik anlamda dosyada sona gelindiğini söyleyebiliriz, yani tamamlanma sürecine yaklaşılmış durumda. Bir başka ifadeyle Anayasa Mahkemesi tarafından esas incelemesine başlanmasına gelme durumunda” değerlendirmesinde bulundu. Dosyanın kapsamının çok geniş olduğunu, 520 kişi hakkında yaklaşık 3 bin davanın delil olarak sunulduğunu anlattı. Milletvekili Can Atalay’a ilişkin kararlara değinen Özkaya, milletvekili yargılamasının özel usule tabi olduğunu belirten iki kararda imzasının bulunduğunu, üçüncü kararda ise teknik gerekçelerle karşı oy kullandığını ifade etti. Özkaya, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının icrasını sağlama yetkisinin AYM’de olmadığını da sözlerine ekledi.